Farski dom Slepo
Wustajenišćo a archiw za mjezy překročace wužiwanje
- Europska unija (Interreg III A),
- Sakska natwarna banka,
- kraj Sakska,
- Ewangelska cyrkej unije,
- Vattenfall Europe Mining AG,
- ew. wosada Slepo
Wotewrjenje wustajeńcy
W přitomnosći regionalneho biskopa dr. Pietza a našeho partnerskeho fararja Cezaryja Krolewicza z Lubanja a mnohich dalšich hosći wotewrě so dnja 03.06.2007 „Wustajenišćo a archiw za mjezy překočace wužiwanje“ w Slepjanskim farskim domje. Swjedźenska Boža słužba k 450. narodninam basnjerja spěwnych tekstow Martina Behma z Lubanja wotmě so do zahajenja wustajeńcy. Pućowaca wustajeńca wo Martinje Behmje je hišće hač do 29. apryla 2008 přistupna. Po tym slěduje wustajeńca 30 lět pozawnowy chór Slepo.
Wobsahi wustajeńcy
1. Pućowaca wustajeńca wo Martinje Behmje (1557 - 1622),
2. Ewangelscy Serbja w Slepjanskej wosadźe,
3. Zwisk k Mužakowskemu stawnemu knjejstwu,
4. Partnerski zwisk k Lubanjej
Wotewrjenski čas
wutoru wot 9.00 hodź. do 12.00 hodź., štwórtk wot 15.00 hodź. do 18.00 hodź. (a po dorěčenju)
Kontakt
Ewang. wosada Slepo, farar Stefan Huth, Měrowa dróha 68, tel./fax 035773/76211, e-majl: ev.kg.schleife@gmx.de
Wo internetowu prezecu stara so manfred.hermasch@kkvsol.net
(něm. Behemb, Böheim, Behme; łać. Bohemus, čěskeho pochada)
- narodźeny 16.09.1557 w Lubanju jako syn měšćanskeho hejtmana abo bohota
- 1574 dźěše na doporučenje swojeho přiwuzneho Paula Fabriciusa (medicinar, matematikar a profesor) do Wiena
- M. Behm zasłužeše sej swój chlěb jako domjacy wučer
- 1576 studowaše teologiju na akademiji w Strassburgu (pola wuznamneho němskeho humanista Johannesa Sturma), skutkowaše jako wučer, famulus pola mnohich studentow, kotřiž jemu za to płaćachu
- 1580 zemrje jeho nan Hans Böhme, na próstwu maćerje M. Behm so do Lubanje nawróći
- 1581, dnja 25.01., da jeho wyši farar Suevus (šuler Melanchthona) prěni raz prědować; jutry powoła jeho Lubanska rada za šulskeho wučerja a sčini jeho k baccalaureusej (zamołwitemu za wučbu łaćonšćiny), dnja 20.09. powołachu jeho do wakantneho diakonata, Martin Behm bu druhi farar cyrkwje Swj. Trojicy
- 1582 woženi so z Ursulu (mataj zhromadnje 11 dźěći)
- 1586 pomjenowany za fararja na čas žiwjenja; M. Behm bu z wyšim fararjom, dokelž Suevusa 1584 do Wrocławja zwołachu
- 1607 zemrě jemu prěnja žona
- jeho druha žona bu Anna Weissin
- 1622, dnja 5.02., Martin Behm zemrje. Bu w swojej farskej cyrkwi před wulkim wołtarjom pohrjebany.
- Wozjewjenja: zběrki prědowanjow; na přikład „Drei schöne geistliche Comoedien“ abo „Urim und Tummim“ (463 prědowanjow wo psalteru)
- Zbasni něhdźe 500 spěwnych tekstow (na přikład „Wie lieblich ist der Maien …)
Administratiwne mjezy wosady
Do ewangelskeje Slepjanskeje wosady słuša 8 wsow: 7 wsow leži w sewjeru wokrjesa Delnja Šleska/Hornja Łužica w Swobodnym staće Sakska, jedna leži w Braniborskej. Wsy, kotrež su w serbskim sydlenskim rumje – Rowno, Mulkecy, Slepo, Trjebin, Miłoraz, Brězowka a Dźěwin – su něšto jónkrótne w tutym wokrjesu Swobodneho stata Sakskeje. Wjes Lěskej, kotraž leži w Braniborskej, słuša dźensa k delnjoserbskemu sydlenskemu rumej.
Zarjadnistwo 7 sakskich wsow dźěli so dźensa do třoch politiskich gmejnow, kotrež wšitke w zarjadniskim zwjazku hromadźe dźěłaja. Tam je tež sydło cyłkowneho zarjadnistwa. Do gmejny Slepo, kotraž je tež wosadźe mjeno dała, słušatej dźensa nimo hłowneje wsy wjesnej dźělej Rowno a Mulkecy. Gmejna Dźěwin wukonja zarjadnistwo za wjesny dźěl Brězowku. Do zašłych komunalnych wólbow stej so Trjebin a Miłoraz do Trjebinskeje gmejny zjednoćiłoj. Wjes Lěskej je dźensa do města Gródka zagmejnowana. Jako Slepjanska wosada rěčimy stajnje wo 8 wsach. Naši Serbja pak jenož wo 7 – njeliča Lěskej k tomu – dokelž njeje ženje direktnje k drastowej kónčinje, k rěčnemu rumej Slepjanskeje narěče a tudyšim nałožkam słušała.
Ewangelska wosada Slepo ma dźensa něhdźe 2000 čłonow. Wo wobšěrnym poskitku našeho wosadneho žiwjenja móžeće hižo nětko na dalšich internetnych stronach něštožkuli zhonić. Bórze pak poskitk rozšěrimy a so tule tež k temje Serbja a brunica, jara ambiwalentnej naležnosći, wuprajimy.
Slepjanscy Serbja
Ewangelska wosada Slepo leži w Mužakowskej holi a je najmjeńši, ale drje tež najbóle ryzy folklorny a drastowy region ewangelskich Serbow. Wosadne žiwjenje postajeja hižo lětstotki wobydlerjo z tudyšej swojoraznej narěču. Njeje jich mało ludźi we wosadźe, kotřiž běchu hišće z tutej serbskej maćeršćinu wotrostli a kiž němčinu hakle pozdźišo nawuknychu. To pak płaći předewšěm za wosadnych, kotřiž su starši hač 50 lět.
Dla šulskeje politiki po skónčenju 2. swětoweje wójny zaćahny hornjoserbšćina do šule. Hakle po politiskim přewróće a z wolu staršich je so kedźbyhódny proces wožiwjenja rěče započał, ale w hornjoserbšćinje. Je wobdźiwajne, zo dźěći nětko zaso w rěči rěča, kotrejž žadyn přichod njebu wěšćeny.
Přez lětstotki bě sej wobydlerstwo Slepoho a wokolnych wsow swoje kulturne tradicije zachowało – njedźiwajo sylneho ćišća asimilacije a připućowanja předewšěm w 20. lětstotku. Přiwšěm su narodna drasta, nałožki, spěwy, reje a typiske serbske ludowe hudźbne nastroje kaž tež powěsće a bajki zakład tuteje tradicionalneje Slepjanskeje ludoweje kultury. Tole twori njezaměnliwe wobličo Slepoho.
Wosebje typiska je pisana burska drasta w swojich nimale 60 wariantach. Starše žony w njej nimale wšědnje chodźa, młódša generacija woblěka so ju k wosebitym składnosćam. Runje tak wšelakore su serbske nałožki, kotrež so w Slepjanskej kónčinje w běhu lěta haja. Mnohe publikacije wo typiskej narodnej drasće našeje wosady su hižo wušli.
Žiwe serbske nałožki
Dokelž je wěra hłuboko zakótwjena, wotbłyšćuje so w nałožkach jónkrótne wuznaće čłowjeka k jeho pochadej, k jeho zrozumjenju přitomnosće a woli, přichod sobu tworić. Hinak, hač to hustohdy z nałožkami bywa, móžemy rjec: Tule ludźo nałožki njeprezentuja, ně, tule su w nich žiwi. Ludźo to činja ze wšěmi swojimi zmysłami.
Mnozy wopytowarjo serbskeje Łužicy budu pisane jutrowne jejka znać a tež křižerjow. To poslednje je katolski nałožk. Snano pak znajeće ewangelski nałožk – jutrowne spěwanje? W Rownom to dźensa hišće haja. Jutrowne poselstwo njese so dom wot domu. To so wo połnocy započina, hdyž zwony Slepjanskeje cyrkwje po póstnym času zaso mócnje zaklinča. Před kóždym domom zanjesu kantorki tři serbske chorale. Hač do schadźenja słónca su wone po puću.
Dalša wosebitosć je dźěćetko. Hižo do spočatka 20. lětstotka w Slepjanskej wosadźe nałožk dźěćetka znajachu. Ale po 1. swětowej wójnje dósta nowy nadawk za swoje skutkowanje. Běše to štwórty adwent 1918, krótko do prěnich měrliwych hód, jako přepoda farar Matej Handrik dźěćetku w Slepjanskej cyrkwi dołhu, módru seklu za jeho drastu. Z Božeje słužby pósłachu dźěćetko do domow we wsy, zo by wšej swójbje zbožo a žohnowanje wobradźiło. Tež w druhich wsach wosady maja swoje dźěćetko, kotrež su wšitke rozdźělne a hinaše hač Slepjanske dźěćetko.
1. wobraz (Slepjanske dźěćetko, na Serbskim wosadnym popołdnju dnja 02.12.07)
2. wobraz (Slepjanske dźěćetko a přewodźerki z někotrymi čłonami wosadneje rady 02.12.07)
Stajna wustajeńca podawa mjez druhim informacije z wosadneho žiwjenja a wo cyrkwi; w njej so pokazuja serbska biblija, wopisma, wobrazy, klanki w narodnej drasće a witrina z utensilijemi za debjenje jejkow.
Hač do 1945 sahaše wliw Mužakowskeho stawneho knjejstwa na Slepjansku wosadu. Wustajeńca pokazuje mjez druhim kopiju wuswědčenja, z kotrymž bě hrabja Pückler Jana Welana za fararja powołał. Tam mjez druhim steji: „Ich Ludewig Carl Hannß Erdmann, Graf von Pückler, Freiherr zu Graditz, Standesherr von Muskau in der Oberlausitz wie auch auf Wettesingen und Wertheim, Jemlitz, Merzdorf und Neudorf, Branitz, Gallinchen, Groß Döbern, Klein Bucko und Reichwalde, Königlich Sächsischer Gemeine Rath, als Patronus und Collator der Kirche zu Schleiffe in besagter meiner Standesherrschaft Muskau, entbiete dem Candidaten der Religionswissenschaft, Johann Wehlam, Meinen gnädigen und geneigten Willen, und alles Gute zuvor…“
3. wobraz (wuswědčenje hrabje Pücklera z dnja 22. julija 1810 wo powołanju Jana Welana 1773 – 1852 za fararja)
„Protestantka“ w Miłorazu, něhdy wulka chójna, ma so tež w zwisku z Mužakowskim stawnym knjejstwom widźeć. Steji hišće w „Zwěrjeńcu“, kotryž dyrbi so bórze brunicoweje jamy dla z wulkeho dźěla zhubić. Tuchwilu tam pomjatny kamjeń hišće steji, kotryž bu wokoło lěta 1905 postajeny. Na kamjentnym kwaderu móžeš čitać: „Die Protestantin – gepflanzt im Jahre des Herrn 1620 vom ersten protestantischen Callenberg, Herrn von Muskau und Landvogt der Oberlausitz“. Naša wustajeńca prezentuje drjewjanu taflu ze samsnym tekstom. Domiznowědnik bě ju nadešoł a ju restawrować dał. Najskěrje bu drjewjana tafla hižo wokoło 1890 při „Protestantce“ postajena.
4. wobraz (drjewjana tafla, stajna požčonka knjeza Lutza Stucki, Běła Woda)
Najmłódša luterska wosada w Pólskej je Lubanska ewangelsko-luterska wosada, kotraž so w nowembru 2005 załoži. Z njej zwjazuje nas partnerstwo we wobłuku Interreg III A. Wotpowědne zrěčenje wotzamkny so dnja 12.01.2006 w Lubanju. Z toho časa je čiła wuměna. Dobre zhromadne dźěło postaja so přez zhromadne projekty a wzajomne wopyty. Tak běchu na přikład wosadni ze Slepoho na oficialnym „zahajenju wosady“ dnja 21.05.2006 w Lubanju. W Lubanskej cyrkwi Našeje Knjenje swjećachmy dnja 16.09.2007 zhromadnje swjedźensku Božu słužbu składnostnje 450. narodnin Martina Behma. Farar Krolewicz pomhaše nam při přełožowanju za našu wustajeńcu. Ewangelska wosada Slepo budźe nětko swoju partnersku wosadu při wobnowjenju cyrkwje Našeje Knjenje w Lubanju podpěrować:
Parafia Ewangelicko – Augsburska w Lubaniu
Aleja Kombatantow 2a
59 – 800 Luban
tel./fax: 0048/757210511
e-majl: Luban@Luteranie.pl
5. wobraz (farar Cezary Krolewicz (2. wot lěwa) z pólskeho Lubanja wopyta dnja 03.09.2006 Ewangelsku wosadu Slepo)
